1

Konu: Zeka Nedir? (Bir araştırma paylaşımı)

Merhaba arkadaşlar.
Zeka ile ilgili kısa bir paylaşım yapmak istiyorum:

Geçen yıllar içinde deneysel psikoloji çalışmaları sırasında sorulan sorulardan biri de şöyleydi: “Bir kişi yeni bir ortamda karmaşık problemler çözerken beyninin hangi alanlarını kullanır?” Bu soru, zekanın iki temel unsuru olduğunu ortaya çıkardı: Bunlar yeni bir bilgiyi işleme hızı ve belleğin hızıdır. Zeka testlerinde daha yüksek ve daha düşük puanlar alan kişiler, bilgisayarlı bir ortamda yeni bilgiler öğrenmek durumunda bırakıldıklarında, daha “zeki” olan kişilerin, yeni bilgileri çok hızlı bir şeklide öğrendikleri ve işledikleri, daha sonra da kısa ve uzun dönemli belleklerine daha çabuk yerleştirebildikleri ve orada depolanan bilgiye çok daha kısa bir sürede ulaşabildikleri saptanmış. Zeki kişiler kısa süreli belleklerinde daha çok sayıda bilgi tutabiliyorlar ve bu bilgiler üzerinde çeşitli işlemler gerçekleştirebiliyorlar. Örneğin, doğru neden-sonuç ilişkilerini kurup, doğru sonuca ulaşabiliyorlar.

Bu duruma bir örnek klasik bir problem olabilir: İki tren saat 10’da karşılaşıyorlar. Eğer bir tanesi 90km/saat, diğeri ise 135km/saat ile yol alıyorsa, saat 9:40’da aralarındaki uzaklık kaç kilometredir? Böyle bir problemi çözmek için kişinin bütün verileri aklında tutması, problemi bölümler halinde çözmesi ve daha sonra bütün bu yeni bilgileri de zihninde birleştirebilmesi gerekir. Bu bilgilerin tümünün de bu arada kısa dönemli bellek içinde tutulması zorunludur.

Ancak, adından da anlaşılacağı gibi, kısa dönemli bellek, bilgileri anacak 20-30 saniye gibi kısa bir süre kendi içinde barındırır. Eğer bu zaman içinde bilgi tekrarlanmazsa, kaybolur gider. Bu durum da zekanın öbür yönünü gündeme getirir: Bilgiyi işleme hızı. Genellikle karmaşık zihinsel işlemlerin yürütülmesi gereken durumlarda, zihnin işlemesi gereken o kadar çok bilgi vardır ki, beyin sürekli yeni bilgi almak, bu bilgileri kısa dönemli bellekte saklamak ve bunları yeri gelince çağırmak durumunda kalır. Birçok zihinsel işlem için o anki veriler de yeterli olmaz, daha önceden edinilmiş olan bilgilerin ve becerilerin de ortaya çıkarılması gerekir. Örneğin verdiğimiz örnekte, saat ve dakikalarla ilgili bilgilerin hatırlanması gibi. Bu derece karmaşık işlemler sırasında, bütün bu sistemin çok hızlı çalışması işleri kolaylaştırır, aksi takdirde bazı bilgiler kaybolabilir ya da işlemler çarpıtılabilir.

Sonuç olarak, depolama kapasitesi ile işlem hızının uyumlu ve hızlı bir şekilde çalışmasının önemli olduğu söylenebilir. Her ne kadar beyin ve bilgisayar arasında önemli farklar bulunsa da ikisinin de performansını belirleyen Merkezi İşlem Ünitesinin (Central Processing Unit) hızı ve depolama (RAM) kapasitesidir.

Şeniz Pamuk
Klinik Psikolog


Yazının devamını okumak isterseniz: https://www.dbe.com.tr/Yetiskinveaile/t … n-ve-zeka/